Η ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η Διακήρυξη Σουμάν

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δημιουργήθηκε για να τεθεί τέλος στους συχνούς και αιματηρούς πολέμους μεταξύ των γειτονικών χωρών που κατέληξαν στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Με την λήξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου (1945), η Ευρώπη ήταν κατεστραμμένη και εξαντλημένη. Υπό τον φόβο της διάδοσης του κομμουνισμού, οι Αμερικανοί αποφάσισαν να βοηθήσουν στην ανοικοδόμηση και την οικονομική ανάπτυξη της μη κομμουνιστικής (Δυτικής) Ευρώπης.

Η Δυτική Ευρώπη, συνειδητοποιεί ότι πρέπει να πάρει το μέλλον στα χέρια της. «Δεν θα υπάρξει ειρήνη για την Ευρώπη, αν τα κράτη συνεχίζουν να βασίζονται στην εθνική κυριαρχία. Οι χώρες της Ευρώπης είναι πολύ μικρές για να εγγυηθούν στους πολίτες τους την αναγκαία ευημερία και την κοινωνική πρόοδο. Τα κράτη της Ευρώπης θα πρέπει να επιλέξουν τη συνεργασία και την ομοσπονδιακή μορφή» έλεγε ο γάλλος δημόσιος υπάλληλος Ζαν Μονέ (1888-1979), που θεωρείται ο αρχιτέκτονας της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης.

Οι σκέψεις για πολιτική ενοποίηση αποδείχθηκαν πολύ πρώιμες, εξαιτίας της μεγάλης επιρροής των ΗΠΑ στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Οι ιδέες για οικονομική ενοποίηση ήταν πιο ρεαλιστικές. Στις 9 Μαΐου 1950 ο γάλλος υπουργός Εξωτερικών, Ρομπέρ Σουμάν, προτείνει να τεθούν κάτω από κοινό έλεγχο και διοίκηση οι βιομηχανίες άνθρακα και χάλυβα της Γερμανίας και της Γαλλίας. Η πρόταση αυτή έμεινε στην ιστορίας ως Διακήρυξη Σουμάν https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/eu-pioneers/robert-schuman_el και η 9η Μαΐου εορτάζεται ως Ημέρα της Ευρώπης, επειδή αποτέλεσε το πρώτο βήμα για τη δημιουργία της Ενωμένης Ευρώπης.

Στην πρόταση Σουμάν δίνουν θετική απάντηση η Γερμανία, το Βέλγιο, η Ολλανδία το Λουξεμβούργο και η Ιταλία. Η Μεγάλη Βρετανία αρνείται για λόγους εθνικής ασφαλείας. Έτσι, γεννιέται η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ) με τη Συνθήκη των Παρισίων (18 Απριλίου 1951) και πρώτο πρόεδρο τον Ζαν Μονέ. Η Γερμανία και Γαλλία, που είχαν το μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για τους δύο παγκόσμιους πολέμους, βρίσκονται μετά από αιώνες στο ίδιο στρατόπεδο.

Η επιτυχία της ΕΚΑΧ οδηγεί τους «6» στη διεύρυνση της συνεργασίας τους και στην υπογραφή της Συνθήκη της Ρώμης, στις 25 Μαρτίου 1957. Με αυτήν εγκαθιδρύονται δύο νέοι θεσμοί: Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενεργείας (ΕΚΑΕ), που θέτει υπό κοινή διεύθυνση την ειρηνική χρήση της ατομικής ενέργειας στο πρότυπο της ΕΚΑΧ και στην πιο προωθημένη Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (Κοινή Αγορά), που αποτελεί την πρώτη μορφή τελωνειακής ένωσης μεταξύ των «6» και βασίζεται σε «τέσσερις ελευθερίες» (ελεύθερη διακίνηση αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίων και ανθρώπων). Οι τρεις «Κοινότητες» συγχωνεύτηκαν το 1965 στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, η οποία από το 1993 ονομάζεται Ευρωπαϊκή Ένωση. Περισσότερα: https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu_el          

Χρονολόγιο: https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_el

Η σημασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) είναι µια µοναδική οικονοµική και πολιτική ένωση 27 ευρωπαϊκών χωρών.

Έχει τις ρίζες της σε διάφορες Συνθήκες που υπογράφηκαν μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Το πρώτο βήµα ήταν η ενθάρρυνση της οικονοµικής συνεργασίας, µε το σκεπτικό ότι οι χώρες που συναλλάσσονται µεταξύ τους εξαρτώνται οικονοµικά η µία από την άλλη και είναι πιο πιθανό να αποφεύγουν τις διενέξεις. Το αποτέλεσµα ήταν η Ευρωπαϊκή Οικονοµική Κοινότητα, η οποία ιδρύθηκε το 1958 µε αρχικό σκοπό την ενίσχυση της οικονοµικής συνεργασίας µεταξύ έξι χωρών: του Βελγίου, της Γερµανίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας, του Λουξεµβούργου και των Κάτω Χωρών.

Έκτοτε, προσχώρησαν άλλες 22 χώρες (ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο αποχώρησε από την ΕΕ στις 31 Ιανουαρίου 2020) και δηµιουργήθηκε µια απέραντη ενιαία αγορά (γνωστή και ως «εσωτερική» αγορά) η οποία συνεχίζει να αναπτύσσεται στην κατεύθυνση της πλήρους αξιοποίησης των δυνατοτήτων της.

Αυτό που ξεκίνησε ως µια αµιγώς οικονοµική ένωση µετεξελίχθηκε σε έναν οργανισµό του οποίου η δράση εκτείνεται σε πολλούς διαφορετικούς τοµείς πολιτικής, από το κλίµα, το περιβάλλον και την υγεία, ως τις εξωτερικές σχέσεις και την ασφάλεια, τη δικαιοσύνη και τη µετανάστευση.

Στα επιτεύγµατα της ΕΕ συγκαταλέγονται η επικράτηση συνθηκών ειρήνης, σταθερότητας και ευηµερίας για περισσότερο από µισόν αιώνα, η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και η εισαγωγή ενιαίου ευρωπαϊκού νοµίσµατος, του ευρώ. Μάθε περισσότερα: https://european-union.europa.eu/principles-countries-history_el

Αξίες της ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι θεμελιωμένη στις παρακάτω αξίες:

Ανθρώπινη αξιοπρέπεια (σεβαστή και απαραβίαστη)

Ελευθερία (ελεύθερη κυκλοφορία/δικαίωμα στους πολίτες να κυκλοφορούν/διαμένουν ελεύθερα εντός της Ένωσης, ατομικές ελευθερίες κ.α.) προστατεύονται από τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ.

Δημοκρατία (αντιπροσωπευτική δημοκρατία κάθε ενήλικος πολίτης της ΕΕ έχει το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου).

Ισότητα (όλοι οι πολίτες έχουν ίσα δικαιώματα ενώπιον του νόμου. η αρχή της ισότητας μεταξύ ανδρών/ γυναικών, η αρχή της ίσης αμοιβής για ίση εργασία συμπεριλήφθηκε στη Συνθήκη της Ρώμης).

Κράτος δικαίου (η ΕΕ βασίζεται στις Συνθήκες, το δίκαιο και η δικαιοσύνη εξασφαλίζονται από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο)

Ανθρώπινα δικαιώματα (προστατεύονται από τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ. Καλύπτουν το δικαίωμα σε μη διακριτική μεταχείριση λόγω φύλου, φυλετικής ή εθνοτικής καταγωγής, θρησκείας ή πεποιθήσεων, αναπηρίας, ηλικίας ή σεξουαλικού προσανατολισμού, το δικαίωμα στην προστασία των προσωπικών δεδομένων, και/ή το δικαίωμα πρόσβασης στη δικαιοσύνη).

Οι στόχοι της ΕΕ ορίζονται στο άρθρο 2 της Συνθήκης της Λισαβόνας και στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ. https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/aims-and-values_el

Το 2012, η ΕΕ έλαβε το βραβείο Νόμπελ ειρήνης για το έργο της με σκοπό την προαγωγή της ειρήνης, της συμφιλίωσης, της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ευρώπη. 

Πώς λειτουργεί η Ευρωπαϊκή Ένωση;

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είναι σημαντικό φόρουμ για τη διεξαγωγή πολιτικών συζητήσεων και τη λήψη πολιτικών αποφάσεων σε επίπεδο ΕΕ. Οι βουλευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου εκλέγονται άμεσα από τους ψηφοφόρους σε όλα τα κράτη μέλη, για να εκπροσωπούν τα συμφέροντα των λαών σε σχέση με τη λήψη αποφάσεων εκ μέρους της ΕΕ και για να διασφαλίζουν ότι τα άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ λειτουργούν δημοκρατικά. 

Αρμοδιότητες του Κοινοβουλίου: Το Κοινοβούλιο λειτουργεί ως συννομοθέτης, ασκώντας από κοινού με το Συμβούλιο την εξουσία να εγκρίνει και να τροποποιεί νομοθετικές προτάσεις καθώς και να αποφασίζει για τον ενωσιακό προϋπολογισμό. Εποπτεύει επίσης το έργο της Επιτροπής και άλλων οργανισμών της ΕΕ και συνεργάζεται με τα εθνικά κοινοβούλια των χωρών της ΕΕ για να έχει τη συμβολή τους. Μάθε περισσότερα: https://www.europarl.europa.eu/about-parliament/el/parliaments-powers

Οργάνωση και εργασία: Μάθετε για τον ρόλο και τα καθήκοντα του Προέδρου, των πολιτικών ομάδων, των επιτροπών, των αντιπροσωπειών, των διαφόρων πολιτικών οργάνων και των άτυπων ομάδων βουλευτών του ΕΚ, καθώς και για τον Κανονισμό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. https://www.europarl.europa.eu/about-parliament/el/organisation-and-rules

Με την πάροδο των ετών και τις ανάλογες τροποποιήσεις των ευρωπαϊκών συνθηκών, το Κοινοβούλιο έχει αποκτήσει ουσιώδεις νομοθετικές και δημοσιονομικές εξουσίες, οι οποίες του επιτρέπουν να χαράσσει, από κοινού με τους εκπροσώπους των κυβερνήσεων των κρατών μελών στο Συμβούλιο, την κατεύθυνση προς την οποία κινείται το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Σε αυτό το πλαίσιο, το Κοινοβούλιο έχει επιδιώξει να προωθήσει τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα – όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά σε όλο τον κόσμο. Μάθε περισσότερα για το πως λειτουργεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο https://www.europarl.europa.eu/topics/el/topic/how-parliament-is-run

Ευρωπαϊκό Συμβούλιο

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο είναι ένα από τα επτά θεσμικά όργανα της ΕΕ. Αποτελείται από τους ηγέτες και τις ηγέτιδες των 27 κρατών μελών της ΕΕ, τον/την Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και τον/την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Από κοινού, καθορίζουν την πολιτική κατεύθυνση και τις προτεραιότητες της ΕΕ τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα, διαμορφώνοντας έτσι την πολιτική ατζέντα.

Συνήθως, αυτό γίνεται με την έγκριση συμπερασμάτων σε κάθε σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Στα συμπεράσματα αυτά εξετάζονται συγκεκριμένα ζητήματα που απασχολούν την ΕΕ και παρουσιάζονται αδρομερώς συγκεκριμένες δράσεις που πρέπει να αναληφθούν ή στόχοι που πρέπει να επιτευχθούν. Στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου μπορεί επίσης να τεθεί προθεσμία για την επίτευξη συμφωνίας επί συγκεκριμένου θέματος ή για την υποβολή νομοθετικής πρότασης.Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δεν διαπραγματεύεται ούτε ψηφίζει νόμους.

Μάθε περισσότερα για το πως λειτουργεί τι Ευρωπαϊκό Συμβούλιο: https://www.consilium.europa.eu/el/european-council/how-the-european-council-works/ 

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι το πολιτικά ανεξάρτητο εκτελεστικό όργανο της ΕΕ. Είναι η μόνη αρμόδια για να προτείνει νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία και υλοποιεί τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της ΕΕ.

Τι κάνει η Επιτροπή:

Προτείνει νέους νόμους: Η Επιτροπή είναι το μόνο όργανο της ΕΕ το οποίο υποβάλλει νομοθετικές προτάσεις για έγκριση από το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο.

Διαχειρίζεται τις πολιτικές της ΕΕ και κατανέμει τους χρηματοδοτικούς πόρους της ΕΕ: καθορίζει τις προτεραιότητες δαπανών της ΕΕ, καταρτίζει τους ετήσιους προϋπολογισμούς και τους υποβάλλει προς έγκριση στο Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο,εποπτεύει το πώς δαπανώνται τα χρήματα της ΕΕ.

Επιβάλλει την εφαρμογή του δικαίου της ΕΕ: μαζί με το Δικαστήριο, διασφαλίζει ότι το δίκαιο της ΕΕ εφαρμόζεται ορθά σε όλες τις χώρες της ΕΕ

Εκπροσωπεί την ΕΕ στη διεθνή σκηνή: ομιλεί εξ ονόματος όλων των χωρών της ΕΕ σε διεθνείς οργανισμούς, ειδικότερα στους τομείς της εμπορικής πολιτικής και της ανθρωπιστικής βοήθειας και διαπραγματεύεται διεθνείς συμφωνίες εξ ονόματος της ΕΕ. 

Μάθε περισσότερα: https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/search-all-eu-institutions-and-bodies/european-commission_el

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Tο Συμβούλιο της ΕΕ, μαζί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, είναι το κύριο όργανο λήψης αποφάσεων της ΕΕ. Στο Συμβούλιο της ΕΕ, οι υπουργοί από κάθε χώρα της ΕΕ συναντώνται για να συζητήσουν, να τροποποιήσουν και να θεσπίσουν νομοθετικές πράξεις καθώς και για να συντονίσουν τις πολιτικές τους. Οι υπουργοί έχουν την εξουσία να δεσμεύουν τις κυβερνήσεις τους για την ανάληψη των δράσεων που συμφωνούνται στις συνεδριάσεις. Οι σύνοδοι του Συμβουλίου πραγματοποιούνται στις Βρυξέλλες, εκτός από τρεις μήνες (Απρίλιος, Ιούνιος και Οκτώβριος) που πραγματοποιούνται στο Λουξεμβούργο.

Τι κάνει το Συμβούλιο

• Διαπραγματεύεται και θεσπίζει τη νομοθεσία της ΕΕ, από κοινού με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με βάση τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
• Συντονίζει τις πολιτικές των χωρών της ΕΕ
• Χαράσσει την εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας της ΕΕ, με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου
• Συνάπτει συμφωνίες μεταξύ της ΕΕ και άλλων χωρών ή διεθνών οργανισμών
• Εγκρίνει τον ετήσιο προϋπολογισμό της ΕΕ - από κοινού με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Μάθε περισσότερα: https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/search-all-eu-institutions-and-bodies/council-european-union_el

Ποιος ο ρόλος των ευρωβουλευτών

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποτελείται από 720 βουλευτές εκλεγμένους στα 27 κράτη μέλη της διευρυμένης Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από το 1979, οι ευρωβουλευτές εκλέγονται με άμεση/καθολική ψηφοφορία για περίοδο πέντε ετών.Κάθε χώρα αποφασίζει για τη μορφή που θα λάβουν οι εκλογές, πρέπει όμως να εξασφαλίζει την ισότητα των φύλων και τη μυστικότητα της ψήφου. Οι ευρωπαϊκές εκλογές γίνονται με αναλογικό σύστημα. Η ηλικία ψήφου ορίζεται στα 16 έτη στην Αυστρία, το Βέλγιο, τη Γερμανία και τη Μάλτα, στα 17 έτη στην Ελλάδα και στα 18 έτη στα υπόλοιπα κράτη μέλη.

Οι έδρες κατανέμονται με κριτήριο τον πληθυσμό κάθε κράτους μέλους. Πάνω από το ένα τρίτο των βουλευτών του ΕΚ είναι γυναίκες. Οι βουλευτές χωρίζονται σε πολιτικές ομάδες και όχι με κριτήριο την εθνικότητα.Οι βουλευτές μοιράζουν τον χρόνο τους ανάμεσα στην εκλογική περιφέρειά τους, στο Στρασβούργο, όπου διεξάγονται 12 σύνοδοι της ολομέλειας κάθε έτος, και στις Βρυξέλλες, όπου συμμετέχουν σε πρόσθετες συνόδους, καθώς και σε συνεδριάσεις των επιτροπών και των πολιτικών ομάδων τους.

Οι όροι και οι προϋποθέσεις που πρέπει να σέβονται οι βουλευτές προσδιορίζονται στο Καθεστώς των Βουλευτών, που εγκρίθηκε το 2009. Περισσότερα: https://www.europarl.europa.eu/meps/el/about/meps